Mineraller
Kalsiyum, büyük oranda iskelet sisteminde bulunur. Geri kalanı hücre dışı sıvılarda yer alır. Kandaki kalsiyum düzeyi homeostatik olarak sıkı kontrol edildiği için, rutin kan testleri diyetle alınan kalsiyumun yeterliliğini doğru şekilde yansıtmayabilir.
Fonksiyonları: İskeletin yapısal bütünlüğünü sağlar ve kemikten sürekli yıkım ve yapım süreçleri ile kandaki kalsiyum seviyesini dengeler. Sinir iletimi, kas kasılması, kan pıhtılaşması, enzim aktivasyonu, hücre zar geçirgenliği ve kalp fonksiyonları için kritik öneme sahiptir. Bu denge PTH, kalsitonin ve aktif D vitamini (kalsitriol) tarafından düzenlenir.
Eksiklik Belirtileri: Raşitizm, osteomalazi, beslenmeye bağlı sekonder hiperparatiroidizm, topallık ve diğer iskelet problemleri.
Fazlalık Belirtileri: İskelet gelişiminde ve fosfor, çinko emililimde bozulma.
Kaynaklar: Kemik, yumurta kabuğu tozu, kalsiyum karbonat.
Fosfor, büyük oranda iskelet sisteminde, geri kalanı ise yumuşak dokularda bulunur.
Fonksiyonları: Kalsiyuma benzer şekilde iskelete yapısal destek sağlar ve gerektiğinde kana salınır. Vücuttaki neredeyse tüm metabolik süreçlerde rol oynar. DNA ve RNA’nın, bazı B vitamini koenzimlerinin ve hücre zarındaki fosfolipitlerin önemli bir bileşenidir. Bu sayede hücre zarından madde taşınmasının düzenlenmesinde kritik rol oynar. Ayrıca hücresel solunum (enerji üretimi) için gereklidir.
Eksiklik Belirtileri: Anormal iştah (pika), büyüme geriliği, fertilitede azalma, mat tüy yapısı, spontan kırıklar ve raşitizm.
Fazlalık Belirtileri: Hiperkalsemi, yumuşak dokularda kalsifikasyon ve kalsiyum, magnezyum emiliminin bozulması.
Kaynaklar: Kemik, kemik unu, et, kümes hayvanları ve balık.
Magnezyum, vücudun büyük kısmında kemiklerde fosfat ve karbonat formunda bulunur. Geri kalanı ise hücre içinde ve hücre dışı sıvılarda yer alır.
Fonksiyonları: İskelet yapısına katkı sağlar ve enerji metabolizması dahil birçok metabolik reaksiyonda rol oynar. Hücre dışı sıvılarda bir katyon olarak karbonhidrat ve protein metabolizması için gereklidir. Kalsiyum, sodyum ve potasyum ile birlikte kas kasılması ve sinir iletimi için önemlidir. Ayrıca 300’den fazla enzimin aktivitesinde görev alır. Pişirme sırasında sıvıya geçerek kayba uğrayabilir.
Eksiklik Belirtileri: Yumuşak doku kalsifikasyonu.
Fazlalık Belirtileri: Nadirdir, ancak takviyeler yüksek dozda ishale neden olabilir.
Kaynaklar: Et ve takviyeler ve bazı sindirilebilir karbonhidrat kaynakları. Takviyeler genellikle gıdalara kıyasla daha yüksek emilim oranına sahiptir.
Demir, tüm vücut hücrelerinde bulunur, özellikle hemoglobin ve miyoglobin yapısında yer alır. Başlıca karaciğer, dalak ve kemik iliğinde depolanır ve birçok enzimin kofaktörü olarak görev yapar.
Fonksiyonları: Hemoglobindeki demir, oksijenin akciğerlerden dokulara taşınmasını sağlar. Miyoglobin ise kas hücrelerinde oksijeni bağlayarak kullanımını destekler. Ayrıca demir, sitokrom enzimleri dahil birçok enzimin yapısında yer alarak metabolik süreçlerde görev alır.
Eksiklik Belirtileri: Artmış pıhtılaşma süresi ve kanama (genellikle kronik kan kaybına bağlı ve nadir görülür).
Fazlalık Belirtileri: Köpek ve kedilerde toksisiteye dair veriler sınırlıdır ve çoğu çalışma açlık veya yüksek doz takviyelerle yapılmıştır. Bu nedenle belirlenmiş net bir üst sınır yoktur.
Önemli not: Yüksek demir alımı karaciğerde bakır depolarını azaltabilir ve çinko emilimini olumsuz etkileyebilir. Demir-bakır oranı 20:1'i geçmemelidir.
Kaynaklar: Sakatatlar (özellikle karaciğer ve böbrek), yumurta sarısı ve balık.Bakır, başlıca kanda bulunur, karaciğerde depolanır ve fazlası safra ile atılır.
Fonksiyonları: Demirin emilimi ve taşınması için gereklidir. Tirozinin melanine dönüşümü, kollajen ve elastin sentezi ile ATP üretimi için önemlidir. Birçok enzimin yapısında yer alır. Ayrıca antioksidan savunma, kemik gelişimi, pigment oluşumu, miyelin kılıfı oluşumu ve histamin yıkımında rol oynar.
Eksiklik Belirtileri: Hipokromik mikrositik anemi, genç hayvanlarda iskelet gelişiminde bozulma ve tüy renginde solma (depigmentasyon).
Fazlalık Belirtileri: Bazı köpek ırklarında bakır metabolizması bozukluğuna bağlı karaciğer hastalıkları görülebilir. Riskli ırklar arasında Cocker Spaniel, Dalmaçyalı, Alman Çoban Köpeği, Labrador, Poodle ve Samoyed bulunur.
Kaynaklar: Karaciğer, istiridye.
Çinko, vücuttaki tüm dokularda yaygın olarak bulunur.
Fonksiyonları: Birçok enzimin yapısında yer alır. DNA, RNA ve protein sentezi için kofaktördür. Hücresel bağışıklık ve üreme fonksiyonları için gereklidir. Ayrıca A vitamini metabolizmasında önemli rol oynar.
Eksiklik Belirtileri: Dermatozlar, tüy renginde açılma, büyüme geriliği ve üreme problemleri. Klinik olarak iştahsızlık, testis atrofisi, bağışıklık zayıflığı, konjonktivit ve cilt lezyonları görülebilir.
Fazlalık Belirtileri: Genellikle toksik değildir, ancak fazla alım demir ve bakır emilimini engelleyebilir.
Kaynaklar: Yağsız kırmızı et ve istiridye.
Potasyum, hücre içi sıvının başlıca katyonudur. Hücredeki potasyumun yaklaşık ⅓’ü proteine bağlı, geri kalanı iyonize formdadır.
Fonksiyonları: İyonize potasyum, hücre içi sıvı hacmini koruyan osmotik dengeyi sağlar. Ayrıca birçok enzimatik reaksiyonda görev alır. Hücre dışındaki küçük miktarı ise sinir iletimi ve kas kasılması için gereklidir; bu nedenle özellikle kalp kasının normal çalışması için önemlidir. Aynı zamanda asit-baz dengesinin düzenlenmesine katkı sağlar ve karaciğerde glikozun glikojene dönüşümünde rol oynar. Normal büyüme için gereklidir.
Kaynaklar: Et, kümes hayvanları, balık, tatlı patates, muz ve genel olarak taze bitkisel gıdalar.
Sodyum ve klor, hücre dışı sıvıda bulunan başlıca elektrolitlerdir.
Fonksiyonları: Sodyum, hücre dışı sıvının ana katyonudur ve osmotik dengeyi sağlayarak vücuttaki sıvı dağılımını düzenler. Ayrıca kas kasılması ve hücre içi–hücre dışı elektrolit dengesinin korunmasında önemli rol oynar. Klor ise hücre dışı sıvıdaki anyonların yaklaşık ⅔’ünü oluşturur. Osmotik basınç, su dengesi ve asit-baz dengesi üzerinde etkilidir. Ayrıca mide asidi (HCl) üretimi için gereklidir.
Her iki mineral birlikte sıvı dengesi, elektrolit dengesi ve asit-baz regülasyonu için kritik öneme sahiptir. Köpek ve kediler geniş sodyum alım aralıklarına adapte olabilir; ancak bazı sağlık durumlarında alımın dikkatle kontrol edilmesi gerekir.
Kaynaklar: Tuz (sodyum klorür).Selenyum, antioksidan enzim glutatyon peroksidazın bir bileşenidir ve hücreleri oksidatif hasardan korur. C vitamini ve E vitamini ile birlikte çalışır.
E vitamini alımı düşük olduğunda, oksidatif hasar arttığı için selenyum ihtiyacı da artar. Çünkü E vitamini lipid oksidasyonunu azaltarak glutatyon ve selenyum kullanımını düşürür.
Selenyum ayrıca tiroid hormonlarının üretimi ve düzenlenmesinde rol oynar ve tiroid bezini oksidatif hasara karşı korur. Aynı zamanda tiroid hormonlarını aktive ve deaktive eder.
Üreme açısından da önemlidir; özellikle spermleri oksidatif hasardan koruduğu için eksikliği fertiliteyi olumsuz etkileyebilir.
Kaynaklar: Böbrek ve Brezilya cevizi.
Manganez, hücresel enzimlerin bir bileşeni olarak görev yapar ve hücrelerin mitokondrilerinde bulunur.
Fonksiyonları: Besin metabolizmasının düzenlenmesine katkı sağlar. Özellikle büyüme dönemindeki hayvanlarda kemik gelişimi ve üreme için önemlidir. Ayrıca kıkırdak oluşumu ve eklem sağlığı için kritik rol oynar.
Eksiklik Belirtileri: Büyüme geriliği, üreme problemleri ve lipid metabolizmasında bozulmalar.
Kaynaklar: Yeşil işkembe (yıkanmamış) ve mavi midye.
İyot, tiroid bezinde tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) hormonlarının sentezi için gereklidir.
Fonksiyonları: Tiroid hormonları aracılığıyla metabolizma, büyüme ve gelişmenin düzenlenmesinde kritik rol oynar.
İyot alımının hem azı hem fazlası ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Eksiklik Belirtileri: Doğal eksiklik nadirdir; ancak başlıca belirti tiroid büyümesi yani guatrdır. Yetersizlik durumunda büyüme geriliği, deri problemleri ve merkezi sinir sistemi fonksiyon bozuklukları görülebilir.
Kaynaklar: Kelp, balık, yumurta ve takviyeler.